Muzeum Ziemi Krajeńskiej w Nakle nad Notecią; ul. Pocztowa 14

W odbudowanym spichlerzu z XIX wieku udostępniona została wystawa „Krajna i Nakło od pradziejów do współczesności”. Obejmuje ona okres od epoki kamienia do II wojny światowej, nie pomijając elementów związanych z etnografią i kulturą ludową. Najstarsze dzieje w sporej części przybliżane są w oparciu o obiekty archeologiczne. Spośród eksponatów na wyróżnienie zasługują te związane z kulturą pomorską (VII-III w. p.n.e.), zwłaszcza popielnice twarzowe, ale także grupa czarnych naczyń z II w. p.n.e. W części poświęconej średniowieczu najcenniejszymi i najciekawszymi są obiekty pochodzące z prac wykopaliskowych prowadzonych na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Wśród nich czaszka tura, która była ofiarą zakładzinową przy budowie chaty, oraz, datowane na okolice XII wieku, drewniane zabawki: łopatki, saneczki, wózeczek i figurka konika, której powiększoną kopię, wykonaną z brązu, można dosiąść w Parku 700-lecia. 

Pozostała tematyka, która znalazła się na ekspozycji to rozwój przemysłowy i architektoniczny miasta w okresie XIX i pierwszej ćwierci XX w., działalność organizacji społecznych w dwudziestoleciu międzywojennym, widokówki z 1. połowy XX w. Fragment ekspozycji poświęcony jest dokonaniom sportowym pierwszego nakielskiego olimpijczyka – Klemensa Biniakowskiego (1902-1985) – sprintera, 22-krotnego mistrza i 14-krotnego rekordzisty Polski. Sympatycy wojskowości i militariów odnajdą interesujące zbiory dotyczące Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 i II wojny światowej (m.in. tablicę z pomnika powstańców wielkopolskich z Paterka, spodnie pasiaki Mariana Ignaszaka – więźnia obozu Sachsenhausen).

Tyle Miejsc

Europejskie Centrum Pieniądza w Bydgoszczy (ul. Mennica 4)

W Muzeum prezentowane są dwie wystawy: Skarb bydgoski oraz Mennica bydgoska. Skarb bydgoski nie ma sobie równych w naszym kraju, a i na tle europejskim jest jednym z bardziej okazałych. Takie nagromadzenie złota i srebra pod postaciami monet i przedmiotów sztuki jubilerskiej, to rzecz wyjątkowa. W skład skarbu wchodzą liczne precjoza, w tym urzekające pontaliki (ozdobne aplikacje naszywane na odzież), srebrne, złocone guzy (dawny odpowiednik dzisiejszych guzików), gustowne pierścionki, grawerowane złote obrączki, 2 srebrne medaliony, srebrne łańcuszki, dewocjonalia, a nawet amulet-„wilczy kieł”. Część numizmatyczną skarbu stanowi 486 złotych monet z mennic rozsianych po kontynencie europejskim, a nawet z Azji i Afryki – Imperium Osmańskiego. Wśród tak licznej grupy są dukaty polskie, Rzeszy Niemieckiej, Austrii, Węgier, Anglii, Danii, Szwecji, Hiszpanii i najliczniejsze – dukaty i dwudukaty Niderlandów Północnych. Ich masowy napływ na tereny Rzeczypospolitej datuje się od początku wieku XVII i ma charakter niebywale obfity. Nic dziwnego zatem, że i w skarbie bydgoskim dukaty niderlandzkie tak bardzo dominują, tym bardziej, że jednym z głównych kanałów przemieszczania się złota niderlandzkiego na rodzimy rynek był handel zbożem. Najstarsze spośród monet datowane są na schyłek wieku XV i początek wieku XVI. Natomiast najmłodsze to egzemplarze z roku 1652, a wśród nich pięknie zachowany dwudukat Jana Kazimierza z mennicy w Poznaniu. Wystawa Mennica bydgoska prezentuje wybrane wybite w niej monety oraz liczne zabytki kultury materialnej. Zwiedzających z pewnością zaciekawi model stylizowanej śruby menniczej. Z Bydgoszczy pochodzi słynna złota moneta studukatowa z 1621 roku, o wadze 350 g, uważana za jedną z najpiękniejszych monet europejskich. Na wystawie została ona zaprezentowana dzięki wykorzystaniu nowoczesnej techniki 3D.

Tyle Miejsc

Muzeum Etnograficzne w Toruniu (Wały Sikorskiego 19)

Wystawa stała "Tajemnice codzienności…" prezentuje życie ludzi zamieszkujących wsie i małe miasta regionów etnograficznych: Kujaw, ziemi chełmińskiej, Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, Pałuk, ziemi dobrzyńskiej i Krajny. Podkreśla pograniczny charakter kultury ludowej, na którą duży wpływ miała kultura mieszczańska i szlachecka oraz zmiany polityczne i cywilizacyjne stulecia 1850-1950.  Najcenniejsze zabytki ze zbiorów pokazano w taki sposób, by ilustrowały codzienność, odpowiadając na podstawowe pytania dotyczące życia ludzi w przeszłości: co jedli, w co się ubierali, jak dbali o higienę, jak pracowali i spędzali wolny czas, jak świętowali i w co wierzyli. Dopełnieniem wystawy jest Park Etnograficzny, położony tuż obok. To unikatowy skansen ulokowany w centrum miasta. Znajduje się tu 19 obiektów architektury wiejskiej, które powstały głównie w XVIII i XIX wieku i zostały przeniesione na teren parku z Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, Kujaw, ziemi chełmińskiej i dobrzyńskiej. Swą architekturą, wyposażeniem wnętrz oraz okolicznościowymi aranżacjami ekspozycja oddaje klimat wsi z przełomu XIX i XX wieku. Ich uzupełnienie stanowi mała architektura, reprezentowana przez kilkadziesiąt obiektów m.in. piwniczki-ziemianki, przybudówki, studnie, gołębnik, przykłady różnorodnych płotów i ogródków kwiatowych i warzywnych oraz przydrożne krzyże i przydomowe kapliczki. Wyposażenie zagród i wnętrza budynków są charakterystyczne dla tego okresu i dla poszczególnych regionów. We wnętrzach chałup prezentowane są sprzęty i meble, wizerunki świętych, pielgrzymkowe, odpustowe, pamiątki i fotografie rodzinne, odzież codzienna i odświętna, nakrycia stołowe. Sprzęt gospodarski związany z hodowlą, uprawą ziemi, pszczelarstwem, przygotowywaniem pożywienia i przydomowym rzemiosłem eksponowany jest na terenie zagród i we wnętrzach budynków gospodarskich.

Tyle Miejsc

Muzeum Solca im. Księcia Przemysła w Solcu Kujawskim (Toruńska 8)

Wystawa „Dzieje Solca Kujawskiego i okolic” jest prezentowana w Villi Anna, ponad stuletnim budynku w centrum miasta. Najstarszym eksponatem na wystawie jest fragment motyki rogowej z okresu późnego paleolitu (IX-VIII tys. lat p.n.e.). W części poświęconej prehistorii na uwagę zasługują również fragmenty ceramiki oraz narzędzia krzemienne z okolic Kabatu, czy siekierki krzemienne związane z kulturą pucharów lejkowatych (IV-III tys. p.n.e.) znalezione na terenie Solca. W dalszej części wystawy poznajemy historię miasta od momentu pierwszej informacji pisanej w 1263 roku, aż do czasów współczesnych. Funkcjonalne plansze prezentują losy Solca na tle dziejów Polski i Kujaw. Całość uzupełniają pamiątki związane z mieszkańcami miasta i okolic. Miłośników numizmatyki zainteresuje kolekcja monet z XV-XIX wieku, a wśród nich tzw. „skarb solecki” składający się z półtoraków – srebrnych monet z czasów Zygmunta III Wazy. Niezwykle efektownie prezentuje się gablota zawierająca medale, odznaki i puchary Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Solcu Kujawskim. Wśród militariów uwagę przykuwa przede wszystkim fragment karabinu przeciwpancernego wz. 35 tzw. „Ur” oraz odznaczenia z okresu II wojny światowej. Historia Solca to jednak w przede wszystkim „zwykłe” codzienne życie, dlatego na ekspozycji znajduje się dużo sprzętów gospodarstwa domowego używanego niegdyś w mieście oraz okolicznych wsiach. Dodatkową atrakcję, zwłaszcza dla starszych mieszkańców miasta stanowią krzesła z byłego kina „Wolność”. Oprócz walorów poznawczych, pełnią one także funkcję praktyczną podczas pokazów multimedialnych. Ważnym elementem ekspozycji są pamiątki poświęcone soleckiej „Solidarności” – na czele ze sztandarem związku z miejscowego zakładu „ZREMB”. Wystawę zamyka zbiór obrazów o tematyce soleckiej w większości namalowanych przez lokalnych twórców.

Tyle Miejsc

Muzeum Etnograficzne we Włocławku (Bulwary im. Piłsudskiego 6)

W zabytkowym czterokondygnacyjnym spichrzu z połowy XIX wieku znajduje się wystawa przybliżająca „Kulturę ludową Kujaw i ziemi dobrzyńskiej przełomu XIX i XX wieku”. Zwiedzanie zaczynamy od prezentacji podstawowych działów gospodarki, takich jak: rolnictwo, hodowla i rybołówstwo. Na uwagę zasługuje duża łódź wiślana, sieci oraz samołówki rybackie i kosze do przechowywania złowionych ryb. Kolejna część obejmuje pięć głównych rzemiosł: garncarstwo, kowalstwo, kołodziejstwo, bednarstwo, plecionkarstwo, stolarstwo. W każdym z działów są prezentowane zarówno narzędzia jak i wyroby rzemieślnicze, co ułatwia zwiedzającemu wyobrażenie o pracy ówczesnych wytwórców. Uzupełnieniem są krótkie teksty i fotogramy przedstawiające rzemieślników przy pracy. Prezentację rzemiosł kończy ciesielstwo ukazujące narzędzia pracy cieśli wiejskich i obrazujące poprzez rysunki podstawowe detale konstrukcyjne. Ta część wzbogacona jest licznymi przeźroczami ukazującymi typy budynków i całych zagród charakterystycznych dla Kujaw i ziemi dobrzyńskiej. Na ostatniej kondygnacji pokazane są fragmenty wyposażenia wnętrza mieszkalnego, kujawskiego i dobrzyńskiego. Zestawienie ich obok siebie pozwala dostrzec istotne różnice w wyglądzie mebli charakterystycznych dla obu regionów. Duży fragment wystawy poświęcony jest odświętnym strojom kujawskim. Są tutaj kobiece i męskie stroje Kujawiaków z poł. XIX wieku z zaakcentowaniem funkcjonujących jeszcze wówczas samodziałów oraz typowy dla regionu kujawskiego strój odświętny noszony na przełomie XIX/XX w. Bogato prezentowana jest kolekcja zabytkowej rzeźby ludowej z wiodącym w tym regionie przedstawieniem Matki Boskiej Skępskiej wzorowanej na „cudownej”, gotyckiej figurze Maryi z sanktuarium maryjnego w Skępem. Ostatni fragment wystawy przybliża żywe nadal na Kujawach zwyczaje zapustne. Pokazane są kostiumy i rekwizyty przebierańców zapustnych, pośród których wiodącą rolę odgrywały maszkary zwierzęce, „koń”, „bocian”, „niedźwiedź” i „koza”.

Kujawsko-Dobrzyński Park Etnograficzny w Kłóbce

Na obszarze ok. 13 ha, wśród pięknej przyrody, w otoczeniu lasów możemy oglądać wieś kujawską i dobrzyńską; budynki z wyposażeniem wnętrz od II poł. XIX do lat 60. XX wieku. Odtworzono zagrody, w których toczyło się niegdyś życie rodziny chłopskiej i które były ośrodkami zajęć gospodarskich. Są tu chałupy, stodoły, budynki inwentarskie: chlewiki, obórki, stajnie, spichlerze. Zrekonstruowano stare zakłady rzemieślnicze: kuźnię (lata 30. XX wieku) i garncarnię urządzoną na okres międzywojenny. Przeniesiono obiekty przemysłu wiejskiego – wiatrak „koźlak”, i użyteczności publicznej: remiza, karczma, a także budynek szkoły, w którym mieści się sala lekcyjna, kancelaria i mieszkanie nauczycielki. Starano się, aby ekspozycje wnętrz były zróżnicowane chronologicznie, majątkowo i społecznie. Do ważniejszych obiektów należy dwór rodu Orpiszewskich z poł. XIX w., w którym mieszkała Maria z Wodzińskich Orpiszewska – jedyna narzeczona Fryderyka Chopina i muza Juliusza Słowackiego. We wnętrzach dworu wiernie odtworzono klimat dawnej siedziby ziemiańskiej oraz zaprezentowano życie i twórczość malarską Marii z Wodzińskich. Najnowszym obiektem udostępnionym dla zwiedzających jest kościół przeniesiony z Brzeźna z wyposażeniem i wystrojem wnętrza sprzed Soboru Watykańskiego II. Uzupełnieniem krajobrazu odtwarzanej wsi są różnego rodzaju płotki i ogrodzenia, studnie, słomiane ule czy piwniczki-ziemianki, a także nieodłącznie związane z pejzażem wsi kapliczki przydrożne: drewniana słupowa z rzeźbą św. Antoniego i murowana w kształcie neogotyckiej wieżyczki kościelnej z figurką Matki Boskiej Skępskiej. Niepowtarzalny klimat tworzą ogródki przydomowe, ze starymi odmianami kwiatów, z tradycyjnymi ziołami: lawendą, tymiankiem, lubczykiem czy zapomnianą dzisiaj rutą, poletka uprawne, sady, a przede wszystkim zwierzęta hodowlane i domowe.