Muzeum Czartoryskich w Puławach (ul. Czartoryskich 8)

Muzeum mieści się w zabytkowym pałacu otoczonym krajobrazowym parkiem. Na przełomie XVIII i XIX wieku Puławy stanowiły centrum życia politycznego, kulturalnego i literackiego. Z puławskim dworem Czartoryskich związani byli m.in. Jan Piotr Norblin, Julian Ursyn Niemcewicz, Tadeusz Kościuszko czy architekt Chrystian Piotr Aigner. To tu, księżna Izabela Czartoryska otworzyła Świątynię Sybilli (1801) – pierwsze, na ziemiach polskich i w Europie, muzeum o charakterze narodowym. Zgromadzone tam zbiory związane były z historią Polski. W Domu Gotyckim (1809) – drugim budynku muzealnym, umieściła „pamiątki świata”, w tym Damę z gronostajem Leonarda da Vinci, Krajobraz z miłosiernym samarytaninem Rembrandta czy zaginiony w czasie II Wojny Światowej – Portret młodzieńca Rafaela Santi. Zbiory zgromadzone przez Księżną stały się zalążkiem najcenniejszej polskiej kolekcji. Obecnie można zapoznać się z historią rodu, w tym jej najważniejszych przedstawicieli – księżnej Izabeli, jej męża Adama Kazimierza i dzieci Adama Jerzego, Konstantego, Marii, Zofii i Teresy oraz ich dokonaniom. Eksponaty prezentowane w zabytkowych wnętrzach pałacu obejmują osobiste pamiątki, przykłady zbiorów z Świątyni Sybilli i Domu Gotyckiego takich jak gwóźdź z trumny Anny Jagiellonki czy guzik Jerzego Waszyngtona, militaria, rzemiosło artystyczne i wiele innych. Wizyta w Puławach to także spacer po parku, który na przełomie XVIII i XIX wieku uznany był za najpiękniejszy w Polsce, oraz odwiedziny w Świątyni Sybilli, Domu Gotyckim i Domku Aleksandryjskim.

Tyle Miejsc

Wieżyczka Wschodnia - Muzeum Południowego Podlasia (Warszawska 12, 21-500 Biała Podlaska)

Wieżyczkę zbudowaną w połowie XVII wieku zdobią zarówno na zewnątrz jak i wewnątrz bogate dekoracje sgraffitowe. Szczególnie interesujące są te wewnętrzne, umieszczone pod kopułą wieżyczki. Zostały one wykonane w formie czterech medalionów otoczonych motywami roślinnymi przedstawiającymi orły radziwiłłowskie z książęcymi mitrami na głowach i umieszczonymi na piersiach niewielkimi kartuszami z herbem radziwiłłowskim „Trąby”.

Na wystawie „Archeologia na bialskim zamku” prezentowane są zabytki archeologiczne pochodzące zarówno z przypadkowych odkryć, jak i systematycznych badań wykopaliskowych, które prowadzone były na terenie zespołu zamkowego. Pochodzą one już z okresu starszej i średniej epoki kamienia. Badania potwierdziły, że na terenie późniejszego zamku w okresie od XII do V wieku p.n.e. swoją osadę założyła ludność kultury łużyckiej. Jej relikty zostały znalezione w okolicach baszty zamkowej i na terenie dziedzińca, w tym fragment toporka kamiennego i krzemiennych narzędzi. Fragmenty naczyń glinianych, przedmiotów kościanych, nożyków żelaznych i przęślików glinianych pochodzą ze średniowiecza (IX-XVw.) i są związane z pojawieniem się plemion słowiańskich. Z okresu późnośredniowiecznego i nowożytnego pochodzi największa ilość eksponatów. Są to monety, ozdobne gwoździe zdobiące zamkowe karoce, aplikacje, pierścionki, plomby kupieckie, potłuczone naczynia szklane, ozdobne muszle małży, a nawet fragmenty wachlarzy. Nie mogło również zabraknąć wyrobów wykonanych z kamienia, ceramiki, fragmentów porcelany i fajansu, bogato zdobionych w sceny rodzajowe płytek typu „Delfty”, czy ozdobnych kafli.

Tyle Miejsc

Muzeum Zamoyskich (Kozłówka 3)

Wspaniale zachowana rezydencja magnacka wybudowana w latach 40. XVIII wieku. Zachowane w dużym stopniu oryginalne wyposażenie i archiwalne fotografie pozwoliły na niemal dokładną rekonstrukcję wystroju z przełomu XIX i XX wieku. Wnętrza pałacu sprawiają wrażenie zamieszkałego. Obok znajduje się kaplica wzniesiona w latach 1904–1909, wzorowana na kaplicy wersalskiej, a przy niej udostępniona została ekspozycja „Ksiądz Stefan Wyszyński w Kozłówce 1940–1941”. W powozowni znajdują się XIX- i XX-wieczne pojazdy konne z Muzeum Zamku w Łańcucie, a także liczne i atrakcyjne akcesoria podróżne. W dawnej wozowni urządzona została galeria sztuki socrealizmu, ostrzegająca przed zagrożeniem, jakim jest każdy system totalitarny, a jej swoistym dopełnieniem są stojące na zewnątrz zdemontowane pomniki.

Swoją największą świetność rezydencja zyskała dzięki Konstantemu Zamoyskiemu, który zamieszkał w Kozłówce wraz z żoną w 1870 roku. Młoda para rozbudowała rezydencję oraz przystosowała ją do wygodnego życia. Kolekcjonerska pasja hrabiego Konstantego zaowocowała bogatym wyposażeniem. Kolejni właściciele nieznacznie uzupełniali kolekcję. Spokojne życie w Kozłówce przerwał wybuch II wojny światowej. W czasie okupacji hitlerowskiej dobra kozłowieckie pozostały w rękach Zamoyskich. W 1944 roku w obawie przed zbliżającym się frontem wschodnim, ostatnia właścicielka – Jadwiga Zamoyska wywiozła do Warszawy część najcenniejszych zbiorów, które zaginęły podczas powstania warszawskiego. Sam zespół pałacowy w Kozłówce nie został zniszczony. We wrześniu 1944 roku majątek znacjonalizowano, a w pałacu utworzono muzeum, pierwsze na ziemiach wyzwolonych spod okupacji hitlerowskiej.

Tyle Miejsc

Muzeum Regionalne w Krasnymstawie (Piłsudskiego 5A)

Wystawa Pradzieje Krasnegostawu i okolic ukazuje przemiany zachodzących w sposobie życia ludzi, zdobywaniu pożywienia, ich pracy, wierzeń i obrządku pogrzebowego w czasach, z których nie dysponujemy źródłami pisanymi. Prezentowane są zabytki od najstarszych ze schyłkowego paleolitu ok. 9 000 l. p.n.e. po wczesne średniowiecze (XIII wiek). Do najciekawszych eksponatów należą; wióry krzemienne z Wincentowa, grób skrzynkowy kultury amfor kulistych z Łopiennika Dolnego, skarb denarów rzymskich z Romanowa, egipska figurka "uszebti" oraz bogato wyposażony grób z okresu wpływów rzymskich ze Żdżannego. O dalszych losach opowiada Historia Krasnegostawu i okolic XIV-XX w. Na wystawie Kultura materialna wsi krasnostawskiej zgromadzono eksponaty ukazujące najstarsze i najbardziej powszechne zajęcie ludności wiejskiej - rolnictwo. Są to narzędzia do orki (pług, jarzmo na woły, brony), zbioru i przechowywania zboża (sierpy, grabie, cepy, plecione i dłubane naczynia zasobowe, miarki ), urządzenia do przygotowywania kaszy (żarna, stępy, kaszownik), a także wóz na drewnianych osiach. Wystawa Rzemiosło artystyczne XVIII-XX wieku prezentuje zbiory w zakresie dawnej sztuki zdobniczej, stanowiące elementy urządzenia i wyposażenia wnętrz mieszkalnych zamożnego ziemiaństwa i bogatego mieszczaństwa. Meble, srebra, szkło i porcelana, tkaniny i dywany, dają przegląd styli i upodobań estetycznych oraz możliwości finansowych właścicieli. Meble intarsjowane, rzeźbione i złocone, a także skromniejsze wykonane techniką stolarską z krajowych surowców dają przegląd form i typów panujących w stylowym meblarstwie europejskim. Ozdobą wystawy jest sekretera "chińska" wykonana w Zachodniej Europie w I poł. XVIII wieku oraz intarsjowana komoda w stylu Ludwika XV.

Tyle Miejsc

Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej (Warszawska 12)

Ekspozycja „Archeologia na pograniczu podlasko-poleskim” pokazuje najstarszy, a zarazem najdłuższy odcinek dziejów obejmujący prawie 100 tysięcy lat. Rozpoczyna ją prezentacja odkrytych na terenie Południowego Podlasia kości mamuta, następnie oglądamy przedmioty wykonane z krzemienia przez paleolitycznych i mezolitycznych myśliwych. Poprzez zdobycze „rewolucji neolitycznej” dochodzimy do momentu pojawienia się pierwszego metalu jakim był brąz, szczególnie mocno eksponowany w czasach kultury łużyckiej. Równie ciekawie prezentują się zabytki okresu średniowiecza, w tym jedenaście srebrnych grzywien znalezionych nad Bugiem. „Biała za czasów Radziwiłłów" wprowadza nas w ciekawą historię miasta i jego pierwszych właścicieli. To opowieść o tym, jak założona prawdopodobnie w XIV wieku niewielka osada stała się własnością potężnego rodu Radziwiłłów i powoli przekształcała się w silne i bogate miasto. Biała Podlaska zwana dawniej Alba Ducalis (Białą Książęcą) lub Radziwiłłowską w rękach nieświeckiej linii tego rodu oraz jego spadkobierców pozostawała niemal przez 300 lat. Z Radziwiłłami związany jest herb miasta i jego najstarsze zbytki. Na szczególną uwagę na wystawie „Historia miasta w latach 1795-1938” zasługują eksponaty związane z byłą Akademią Bialską, unitami podlaskimi oraz militaria, dokumenty i pamiątki z okresu polskich powstań narodowych.

Zbiór ikon prezentowany na wystawie „Ikona – święta tajemnica” należy do najliczniejszych w Polsce. Większość pochodzi z rozległych obszarów dawnej Rosji, a najstarsze zostały wykonane w XVII wieku. Najliczniej reprezentowane są ikony XIX wieczne. W pierwszej części ekspozycji prezentowane są ikony z wizerunkiem Chrystusa i Matki Boskiej, w drugiej części został zaaranżowany ikonostas a w trzeciej prezentowane są najstarsze ikony w kolekcji, tj. z wizerunkiem św. Proroka Eliasza i św. Jana Chrzciciela. Na wystawie znajduje się też tzw. Święty Kąt, zwany na Podlasiu pokuciem. „Konie, jeźdźcy, zaprzęgi w malarstwie polskim XIX-XX wieku” to oryginalne i unikatowe prace poświęcone tematyce końskiej. Możemy zobaczyć dzieła, m. in.: Piotra Michałowskiego, Alfreda – Wierusza Kowalskiego, Włodzimierza Łosia, Władysława Szernera. „Ogrody. Twórczość Bazylego Albiczuka” to wystawa poświęcona życiu i twórczości pochodzącego z Dąbrowicy Małej na Podlasiu malarza ogrodów i podlaskich pejzaży Bazylego Albiczuka. „Przedstawienia dewocyjne w zbiorach etnograficznych” to prezentacja kolekcji kultu domowego w tradycji katolickiej regionu. Możemy tutaj zobaczyć, m.in. wizerunki Matki Boskiej Kodeńskiej, Matki Boskiej Leśniańskiej. „Kultura Południowego Podlasia” to prezentacja typowych form, wzorów i technik kultury materialnej regionu. Możemy oglądnąć m.in. charakterystyczne perebory.

Tyle Miejsc

Muzeum Ziemi Chełmskiej (Chełm, Lubelska 57)

"Skarby przyrody" obejmują eksponaty z zakresu: geologii, paleontologii, botaniki i zoologii. Wiele z nich to prawdziwe rzadkości, zasługujące na miano „osobliwości przyrodniczych”. Ekspozycja podzielona jest na cztery segmenty. W części „Skarbiec przyrody” prezentowana jest flora i fauna siedlisk stepowych (kserotermicznych). Część ekspozycji „Na jeziorze, pośród torfowisk, w lesie …” ilustruje bogactwo fauny i flory wielu siedlisk przyrodniczych, w tym obszarów bagiennych i torfowisk węglanowych. Jednym z najciekawszych gatunków fauny jest żółw błotny, którego największa populacja znajduje się w Rezerwacie Żółwie Błota na terenie Sobiborskiego Parku Krajobrazowego. „Gabinet osobliwości” to fragment wystawy przedstawiający miejsce pracy naukowca, kolekcjonera przyrodnika, zbieracza osobliwości. Jednym z najstarszych eksponatów jest niedźwiedź brunatny, który prawdopodobnie został upolowany w chełmskich lasach w 1904 roku. Ekspozycję geologiczną „Skamieniały świat” rozpoczynają najstarsze skały, występujące na tym terenie na głębokości 5 kilometrów. Z okresu prekambryjskiego pochodzą granitoidy, natomiast z ery paleozoicznej – osady węglowe. 

Wystawa "Powrót do przeszłości. Dzieje i tradycje kultury regionu chełmskiego" prezentuje zabytki archeologiczne i etnograficzne pogrupowano tematycznie. Zbieractwo, myślistwo i rybołówstwo - zgromadzono tu najstarsze narzędzia od okresu mezolitu po współczesne, służące jeszcze do niedawna przy zdobywaniu pożywienia. Uprawa roli – ta część wystawy zapoznaje ze sposobem uprawiania roli w czasach pierwszych rolników osiadłych nad Bugiem, aż po czasy przełomu XIX i XX w. Garncarstwo - zaprezentowano tu najstarsze naczynia poczynając od IV tysiąclecia p.n.e po współczesne, pochodzące z ośrodków garncarskich w Pawłowie, Putnowicach, Wojsławicach. Przetwórstwo żywności – pokazane zostały sprzęty i naczynia do obróbki żywności w ramach gospodarstwa domowego. Wnętrza domów – ta części wystawy ukazuje wnętrze dawnej izby przystrojonej świątecznie pająkami, wycinankami, kolorowymi kwiatami z bibułki zdobiącymi „święte” obrazy.

Tyle Miejsc

Muzeum Wsi Lubelskiej (Lublin al. Warszawska 96)

Na terenie oddającym zróżnicowanie poszczególnych subregionów Lubelszczyzny, rozlokowane są trzy muzealne wsie - Wyżyna Lubelska, Roztocze i Biłgorajskie. Obraz dawnego życia codziennego w regionie tworzą zagrody chłopskie z lat 1881-1939, muzealne miasteczko targowe z lat 30. XX wieku oraz dwór ziemiański z wnętrzami zaaranżowanymi na rok 1939. Przebogata kolekcja architektoniczna z obiektami z lat 1686-1938 wkomponowana jest w zróżnicowany pejzaż przyrodniczy i kulturowy. To pola uprawne, łąki, ogrody, gościńce, wąwozy i laski dzielące poszczególne sektory, rynek miasteczka oraz zbiornik wodny odgrywający rolę Wisły. W skansenie postawiono i wyposażono - w sumie, kilkunastoma tysiącami zabytków - ekspozycje gospodarstw domowych i rolnych, kuźnie, olejarnię, wiatrak, sklep wiejski, a w miasteczku sklepy żelazny i kolonialno-galanteryjny, jatki, zakład fryzjerski, cholewkarski, masarnię, kołodziejnię, warsztat szewski, pracownię malarza szyldów, restaurację, piwiarnię. Dom miasteczkowego burmistrza, agencja pocztowa i areszt gminy reprezentują tu prowincjonalne oblicze państwowości II Rzeczypospolitej. Większość z tych ekspozycji nawiązuje do historii konkretnych historycznych rodzin: Książków, Okapów, Jaworskich i dziesiątków innych, właścicieli gospodarstw i odwzorowanych warsztatów ich pracy. Wielokulturowość dawnej Lubelszczyzny wyrażają dwie świątynie. W zespole ekspozycji parafii rzymskokatolickiej jest kościół translokowany z Matczyna, a w sektorze Roztocze cerkiew greckokatolicka przeniesiona z Tarnoszyna. W miasteczku prowincjonalnym są ekspozycje mieszkań i warsztatów pracy ludności żydowskiej.

Tyle Miejsc