Muzeum Śląska Opolskiego (Mały Rynek 7, Opole)

Wystawa Pradzieje i wczesne średniowiecze Opolszczyzny została pomyślana jako całościowa prezentacja pradziejów regionu, poczynając od około 300 000 lat temu do czasów wczesnego średniowiecza. Na szczególną uwagę zasługują ozdoby i numizmaty z osady celtyckiej w Nowej Cerekwi oraz mierząca 12,3 m łódź-dłubanka z IV wieku n.e. Na monitorach prezentowane są animacje i krótkie filmy przedstawiające np. technikę wyrobu wybranych przedmiotów codziennego użytku, broni czy ozdób oraz aplikacje umożliwiające zabawę w wirtualnego archeologa. Ciekawym elementem jest aranżacja jaskini zamieszkanej przez grupę neandertalczyków siedzących przy żywym ognisku. Ekspozycja poświęcona wczesnośredniowiecznemu grodowi na Ostrówku jest częścią wystawy Opole – gród, miasto, stolica regionu. Gród zbudowano na północnym cyplu wyspy Pasieka, na podmokłych terenach, w pobliżu dogodnej przeprawy przez Odrę. Odkryte dobrze zachowane elementy drewniane pozwoliły na rekonstrukcję wału, ulic i placów oraz budynków. Budowa konstrukcji obronnych oraz zabudowa grodu prezentowana jest w postaci animacji komputerowej.

Galeria malarstwa polskiego XIX i XX wieku obejmuje 130 obrazów powstałych od połowy XIX do końca XX wieku. Zwracają uwagę obrazy artystów kręgu polskiego realizmu i impresjonizmu, a także przedstawienia obrazujące przedstawienia historyczne. Oglądniemy dzieła Józefa Chełmońskiego, Maksymiliana Gierymskiego, Jana Matejki, Juliusza Kossaka, Olgi Boznańskiej, Jacka Malczewskiego. Odrębnie zaprezentowano obrazy malarzy okresu Młodej Polski. Oglądać tu można ukraińskie pejzaże Jana Stanisławskiego, huculskie motywy Władysława Jarockiego i Kazimierza Sichulskiego, Stanisława Wyspiańskiego i Włodzimierza Tetmajera. Niewątpliwą ozdobą tej sali jest Portret żony artysty z kotem Konrada Krzyżanowskiego. Wśród najnowszych obrazów ukazano polski koloryzm, socrealizm, abstrakcjonizm oraz malarstwo nowej figuracji. Autorzy zgromadzonych obrazów to między innymi: Hanna Rudzka-Cybisowa, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Helena Krajewska, Jacek Sempoliński, Henryk Stażewski, Jerzy Nowosielski.

W rezultacie silnego ruchu przesiedleńczego, głównie w latach 1945–1947, na tym terenie pojawiła się nowa ludność, pochodząca głównie z Kresów Wschodnich. Ruchy ludności, jakie tu następowały, doprowadziły do zjawiska określanego mianem „zderzenia kulturowego”. Wystawa Etnografia Opolszczyzny – tradycja i zmiana ma na celu przedstawienie tego zjawiska.

Tyle Miejsc

Muzeum Czynu Powstańczego (Góra Świętej Anny, Leśnicka 28)

Lokalizacja Muzeum nie jest przypadkowa – to właśnie Góra św. Anny była rejonem najkrwawszych zmagań zbrojnych III powstania śląskiego w 1921 roku i stała się symbolem walki ludu śląskiego o powrót Śląska do odrodzonej po latach zaborów Polski. Zbiory mają charakter monograficzny i liczą blisko 2,5 tys. eksponatów, dotyczących generalnie powstań śląskich oraz plebiscytu na Górnym Śląsku. Zgromadzono pamiątki po uczestnikach powstań, dokumentując drogę życiową jaką przeszli byli ich uczestnicy. Do wartościowych zbiorów należy zaliczyć sztandary bojowe i kombatanckie oraz pisemne rozkazy wydawane w czasie III Powstania Śląskiego. Ekspozycja, rozmieszczona w salach na parterze budynku przedstawia: historię klasztoru i kalwarii na Górze Św. Anny, opisuje polski ruch narodowy na Śląsku w latach 1848-1918, działalność Towarzystwa Gimnastycznego Sokół na Śląsku, I Powstanie Śląskie, II Powstanie Śląskie i Plebiscyt, III Powstanie Śląskie, przejęcie polskiej części Górnego Śląska w 1922 roku oraz działalność Związku Polaków w Niemczech i Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech. Na ekspozycji zapoznać się można z Panoramą Powstań Śląskich ożywianą piętnastominutowym spektaklem typu światło i dźwięk. Do rotundy, w której znajduje się Panorama wiedzie zaaranżowana w formie dioramy ścieżka historyczno-przyrodnicza prezentująca najcenniejsze zabytki architektury oraz bogactwo przyrody okolic Góry Św. Anny.

Tyle Miejsc

Muzeum Gazownictwa w Paczkowie (ul. Pocztowa 6)

Muzeum zostało utworzone na terenie byłej gazowni miejskiej i stanowi jedyny w Polsce obiekt, gdzie w całości zachowały się urządzenia do produkcji gazu miejskiego. Miejsce to jest swoistym wehikułem czasu, znakomicie oddając tempo zmian i szybkość technologicznego rozwoju oraz ewolucję przemysłu gazowniczego w Polsce. Wchodząc do muzeum, witają nas dostojne „starocie” – stare, żeliwne latarnie gazowe, tworzące atmosferę dawnych lat, kiedy gaz służył do oświetlania ulic i domów. W dawnym zbiorniku gazu zorganizowano największą w Europie kolekcję liczników gazowych. Szczególnie bogata jest kolekcja gazomierzy miechowych, w których zasadnicza konstrukcja nie uległa zmianie od ponad 100 lat. Uwagę przykuwają również gazomierze na żetony wycofane z użytkowania w Polsce po zakończeniu II wojny światowej. Zgromadzono prawie wszystko, co wiąże się z domowym i przemysłowym wykorzystaniem gazu. W dawnym magazynie węgla, oprócz kuchenek gazowych, uwagę przyciągają dawne kominki gazowe, żelazka, lokówki, a nawet chłodziarka gazowa. Prawdziwą perełką tego pomieszczenia jest Tuba Rubensa, czyli demonstrator zjawiska fizycznego fali akustycznej prezentowanej przy użyciu płomieni gazowych. W dawnym warsztacie gazowni spotykamy niezwykłą aranżację tworzącą salon. Pomieszczenie zdobią dawne żyrandole gazowe oraz miedziane piecyki łazienkowe. Kluczowym punktem zwiedzania jest pomieszczenie piecowni. Dopiero tutaj dowiadujemy się, że gazownictwo ma o wiele dłuższą historię niż tylko wykorzystanie gazu ziemnego. Ekspozycja prezentuje piece poziomo-retortowe, dzięki którym poznajemy tajniki produkcji gazu z węgla oraz trud, jaki wkładali pracownicy dawnej gazowni, aby gaz mógł dotrzeć do odbiorców. Całość uzupełniają ekspozycje zewnętrzne wkomponowane w nietuzinkową architekturę, wśród których można podziwiać m.in. lokomotywę parową bezogniową z 1927 roku z Wrocławia, sprężarki gazu – czeska z 1956 roku oraz austriacka z 1970 roku, pompy tłokowe smołowe z gazowni wrocławskiej i silnik gazowy z 1917 roku z Cieplic. Muzeum to prawdziwa perełka na turystycznej mapie.

Tyle Miejsc

Muzeum Powiatowe w Nysie (ul. Biskupa Jarosława 11)

Siedzibą Muzeum jest barokowa rezydencja - dawny pałac biskupów wrocławskich. Na ekspozycji funkcjonuje dziesięć różnorodnych wystaw, na których prezentowane są zabytki związane z dziejami miasta i regionu oraz dzieła sztuki europejskiej. Wystawa archeologiczna przedstawia pradzieje ziemi nyskiej. Na wystawie Kultura materialna średniowiecznej Nysy dominują zabytki z okresu późnego średniowiecza, ilustrujące produkcję rzemieślniczą, budownictwo miejskie, sprzęty, narzędzia i ozdoby używane przez mieszkańców miasta w okresie XIII-XVII w. Na uwagę zasługuje bogata kolekcja naczyń szklanych (XIII–XVII w.). Wystawa Nyskie rzemiosło artystyczne i pamiątki miejskie prezentuje wyroby śląskiego kowalstwa artystycznego, rzeźbę gotycką i barokową oraz bogaty zbiór cyny. Tradycje militarne Twierdzy Nysa zostały wyeksponowane w sali im. Bazylego Rogowskiego. Kolekcję broni białej i palnej tworzą egzemplarze z okresu od końca XV do początków XX wieku. Zbiór broni siecznej to zdobne pałasze, szpady i szable oficerskie. Bogaty arsenał pistoletów, strzelb i karabinków obrazuje ewolucję rozwiązań technicznych dawnej broni palnej – od broni z zamkiem kołowym, poprzez broń skałkową, kapiszonową, aż po karabinki odtylcowe. Na wystawie Za progiem domu mieszczańskiego w Nysie 1860-1960 zaprezentowano wnętrze domu stanowiące przykład mieszkania zamożnej rodziny. Obok przedstawiono wizualizację fragmentów dawnej zabudowy Nysy – miasta bardzo zniszczonego w 1945r. W pięciu obszernych salach Galerię malarstwa zachodnioeuropejskiego XVI-XIX wieku tworzą dzieła mistrzów holenderskich i flamandzkich, między innymi Otto van Veena (nauczyciela Petera Paula Rubensa), czy Bartholomeusa van der Helsta (jednego z najwybitniejszych portrecistów holenderskich XVII w.). Obszerną kolekcję tworzy malarstwo niemieckie z cenną „Judytą z głową Holofernesa” z warsztatu Łukasza Cranacha Starszego (XVI w.) oraz włoskie malarstwo renesansowe, reprezentowane między innymi przez takich malarzy jak: Carlo Portelli, Francesco Raibolini, czy Francesco Bassano. Głównym atutem wystawy Sztuka i rzemiosło artystyczne XVI-XIX wieku jest niezwykle okazały zbiór mebli mieszczańskich i dworskich, które odznaczają się różnorodnością form i bogactwem dekoracji. Są to między innymi gotyckie fotele, renesansowe i barokowe szafy, intarsjowane komody, sekretery oraz rokokowe i empirowe zegary. Zwracają uwagę okazy porcelany z Miśni i Sèvres, a także fajanse holenderskie i włoskie. Ceramika śląska, to głównie bolesławieckie wyroby kamionkowe i fajanse z Prószkowa pod Opolem. Wystawa Procesy o czary na pograniczu nysko-jesenickim stanowi próbę historycznego, a także wizualnego przedstawienia ponurego epizodu w nowożytnych dziejach księstwa nyskiego, jakim były tak zwane polowania na czarownice w wieku XVII.

Tyle Miejsc

Muzeum Regionalne w Oleśnie (ul. Jaronia 7)

Wystawa „Dzieje miasta Olesna” składa się z działów tematycznych. Pradzieje ziemi oleskiej - prezentują zabytki kultury materialnej z badań wykopaliskowych prowadzonych na terenie regionu. Są to: garnki, misy, czerpaki, kubki, czarki, przedmioty obrzędowe i ozdoby z brązu i żelaza. Narodziny miasta - w części tej zaprezentowano najstarszy tekst źródłowy o Oleśnie z 1226r., etymologię nazwy „Olesno” i „Rosenberg”, przynależność polityczną Olesna w średniowieczu, kopię płyty nagrobnej legendarnego założyciela miasta księcia Henryka Brodatego, kopię dokumentu lokacyjnego z 1450 roku, herb miasta, dawne oleskie rzemiosło, dzieje oleskich kanoników regularnych, biografię infułata Leopolda Labora oraz historię kościoła św. Michała, Ciała Chrystusowego i sanktuarium św. Anny. Olesno w czasach nowożytnych - przedstawia przynależność polityczną miasta od XVI-XIX wieku, wydarzenia z okresu wojny trzydziestoletniej, powstanie oleskiego bractwa kurkowego, historię dżumy z 1708 roku i wotywnego kościółka św. Rocha, najstarszy plan miasta Wernhera i makietę Olesna wg tego planu, mauzoleum Turka, zmiany administracyjne pod panowaniem pruskim, Wiosnę Ludów w Oleśnie, biografie wybitnych ludzi tej ziemi: Józefa Lompy, Felixa Rendschmidta, Józefa Jeziorowskiego, Jana Nikodema Jaronia, Valeski von Bethusy-Huc, Emanuela Kani, Josefa Steina, Adolfa Weissmanna, Heinricha Wolfa, Bruno Alexandra. Ukazano także dzieje oleskiej gminy ewangelickiej i żydowskiej, przemiany w wyglądzie miasta na przełomie XIX i XX wieku oraz organizacje zawodowe, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, polityczne i ekonomiczne. Czasy najnowsze obejmują I wojnę światową, powstania śląskie, rok 1945 i Olesno w latach 1945-2008. Na wystawie leśno-łowieckiej zobaczyć można okazy wypchanych zwierząt, mapy, szyszki, pędy i siewki drzew oraz eksponaty związane z pracą leśnika.

Tyle Miejsc

Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu (Wrocławska 174)

Zabytkowe zagrody, obiekty przemysłu wiejskiego (wiatraki, młyn wodny, kuźnia), budynki użyteczności publicznej (szkoła, sklep, karczma), kościół, duże spichlerze dworskie tworzą ekspozycję skansenu. Budynki odtworzono w taki sposób, aby reprezentowały subregion (oleski, nyski, opolski) z którego pochodzą. Zgrupowane są w zagrodach,  a w ich skład obok domu wchodzą budynki gospodarcze – stodoły, spichlerze i chlewy (na Śląsku chlewami [chlywami] nazywano też stajnie i obory). Odtwarzane zostały dawne sposoby uprawy, ogródki przydomowe i sady, dzięki czemu można zobaczyć stare odmiany drzew, krzewów owocowych, kwiatów i warzyw. 

Wnętrza prezentują wyposażenie użytkowane w poszczególnych okresach historycznych – od połowy XIX wieku do połowy XX wieku. Większość prezentuje kulturę chłopów śląskich, jedna ekspozycja przedstawia dom ekspatriantów z Kresów Wschodnich, odtworzony wraz z wystawą dokumentującą trudy drogi do nowych siedzib. Drewniany kościół muzealny pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej pochodzi z Gręboszowa k/Namysłowa (północna część regionu). Postawiony przez protestantów w 1613 roku po kilkudziesięciu latach przejęty przez katolików, po zajęciu Śląska przez protestanckie Prusy (1741 rok) powrócił w ręce ewangelików. W skansenie odtworzono wnętrze kościoła katolickiego, jako, że było to dominujące wyznanie na wsi śląskiej. We wnętrzu znajduje się niewielka ambona – jedyny oryginalny element wyposażenia. Ołtarz w stylu manieryzmu niderlandzkiego ufundowany w 1632 roku, pochodzący z kościoła parafialnego w Groszowicach pod Opolem. W chałupie z Karmonek Nowych (północo-wschodnia część regionu i skansenu) urządzono karczmę i sklep wiejski. Izba karczemna wyposażona jest w sprzęty używane w śląskich gospodach od pocz. XX wieku – masywny szynkwas z mosiężnym nalewakiem (pipą) do piwa, kredens z naczyniami, kuflami, kielichami i butelkami alkoholi, a także stoły i krzesła oraz stół bilardowy, bardzo popularny w śląskich karczmach i restauracjach.

Tyle Miejsc